Archiwum

Świeckie państwo

Bożena Przyłuska, Kongres Świeckości

Obszary problemowe

W relacjach Państwa z Kościołem identyfikujemy dwa główne obszary problemowe. Pierwszym jest poszanowanie praw człowieka, zgodnie z obowiązującymi Polskę konwencjami międzynarodowymi, bez względu na kwestie religijne. Drugim – finansowe uprzywilejowanie Kościoła względem innych podmiotów prawa.

W sferze praw człowieka obserwujemy następujące naruszenia:

  • indoktrynacja religijna i przemoc symboliczna w instytucjach, służbach, ceremoniale i mediach państwowych
  • nieposzanowanie prawa do wglądu w dane osobowe przetwarzane przez Kościół
  • skrępowana religijnie wolność słowa, czyli art. 196 kk o tzw. uczuciach religijnych
  • brak równouprawnienia wszystkich organizacji wyznaniowych i światopoglądowych
  • oświata zindoktrynowana religijnie
  • medycyna zindoktrynowana religijnie, do której dostęp ogranicza klauzula sumienia
  • brak wystarczającej ochrony praw reprodukcyjnych i seksualnych
  • nieprzestrzeganie Konwencji Stambulskiej
  • skrępowanie religijne w zakresie wolności zawierania związków

W dziedzinie finansów alarmująca jest przede wszystkim nieprzejrzystość relacji z Kościołem oraz liczne przywileje finansowe, w które został wyposażony, a które sytuują go ponad prawem:

  • Kościół i kościelne osoby prawne nie podlegają KRS i pełnej jawności, choć uczestniczą w obrocie gospodarczym
  • kler objęty jest minimalnym podatkiem ryczałtowym
  • Fundusz Kościelny opłaca z naszych podatków ubezpieczenia społeczne kleru
  • dochody z tacy, ślubów, pogrzebów, chrzcin, kolędy zwolnione są z podatku i ewidencji
  • Kościół otrzymuje dotacje bezpośrednie z budżetu Państwa na swoje inwestycje (np. budowę Świątyni Opatrzności Bożej)
  • dochody z działalności gospodarczej Kościoła są zwolnione z podatku, gdy przeznacza je na cele statutowe, czyli: kult, cele oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, charytatywno-opiekuńcze, punkty katechetyczne, konserwację zabytków, inwestycje sakralne i kościelne (np. budowę kolejnych kościołów)
  • darowizny na Kościół i kościelne osoby prawne (czyli parafie, diecezje, rektoraty, Caritas, opactwa, zakony, schroniska, zakłady lecznicze itd.) każdy podmiot może w całości odliczyć od podatku
  • nieruchomości przeznaczone na cele kultu i zamieszkiwane przez kler są zwolnione z podatku
  • Kościół i k.o.p. jako jedyne osoby prawne mają przywilej nabywania nieruchomości rolnych
  • zlikwidowana w 2011 r. Komisja Majątkowa przekazała Kościołowi liczne nieruchomości, do których nie miał on tytułu prawnego  
  • z budżetu Państwa opłacana jest ewangelizacja i katechizacja, służąca wzmacnianiu wpływu Kościoła:
    • finansujemy kilkanaście wydziałów i uczelni teologicznych, w tym na państwowych uczelniach
    • finansujemy katechezę w publicznej oświacie
    • płacimy pensje biskupom polowym, kapelanom w służbach mundurowych i księżom zatrudnionym w szpitalach
  • wielomiliardowe dotacje są przekazywane Kościołowi bez żadnego centralnego wykazu, a obywatelski wgląd jest bardzo utrudniony

Kontekst społeczny - czy Polki i Polacy są zwolennikami świeckiego państwa?

Istnieją wiarygodne przesłanki, potwierdzające bardzo silny opór społeczny wobec:

  • finansowania Kościoła z publicznych pieniędzy:
    • liczne badania sondażowe potwierdzają, że ok. 60-70% społeczeństwa opowiada się przeciwko finansowaniu Kościoła z budżetu Państwa, w tym finansowania lekcji religii
    • Tadeusz Rydzyk jest bohaterem popkultury, symbolem chciwości kleru oraz korupcji i klerykalizacji Państwa
    • prawie każda obywatelka i każdy obywatel miał do czynienia bezpośrednio lub pośrednio z wręczaniem księżom nieopodatkowanych wynagrodzeń za chrzest, ślub czy pogrzeb i ma wiedzę, jak bulwersująco wysokie są to stawki
    • ujawniono wiele ordynarnych procederów korupcyjnych na styku Państwo – Kościół, związanych z przekazywaniem Kościołowi nieruchomości o ogromnej wartości
  • ingerencji Kościoła w regulację praw reprodukcyjnych:
    • liczne badania sondażowe potwierdzają, że zaostrzenie prawa aborcyjnego jest popierane jedynie przez ok. 10-15% społeczeństwa, podczas gdy za liberalizacją opowiada się już prawie 70%, z tendencją wzrostową
    • wypowiedzi Episkopatu dotyczące prawa aborcyjnego były na przestrzeni 1,5 roku wielokrotnym impulsem do masowych, kobiecych protestów
    • mamy do czynienia z eskalacją antyklerykalnego buntu kobiet, czego dowodzą coraz częstsze protesty pod kuriami i kościołami w całej Polsce oraz antyklerykalne postulaty Ogólnopolskiego Strajku Kobiet

Należy przypuszczać, że opór ten jest związany z wyjątkową ostentacją i widocznością działań kleru w obydwu obszarach. Można domniemywać, że relatywnie niewielki sprzeciw społeczny w przypadku innych obszarów, jak np. wolność słowa, wolność związków, wolność od przemocy symbolicznej czy prawo do dysponowania danymi osobowymi, wynika z jednej strony z niewiedzy, a z drugiej z zasięgu problemów.

Postulaty

Postulaty ruchu pro-świeckiego zawarliśmy w Manifeście Świeckości, który podpisało 8 partii i ugrupowań politycznych – Razem, SLD, Zieloni, Inicjatywa Feministyczna, Inicjatywa Polska, Socjaldemokracja Polska, Unia Pracy, Wolność i Równość. 

Nasze cele odpowiadają na dwa podstawowe wyzwania - unormowanie relacji finansowych Państwa z Kościołem oraz ochronę praw człowieka przed wpływem religii.

Jeśli chodzi o ochronę praw człowieka przed wpływami religijnymi, to przede wszystkim żądamy przestrzegania prawa międzynarodowego, w szczególności wobec kobiet, dzieci, mniejszości seksualnych, osób bezwyznaniowych, innych wyznań oraz twórców. Chcemy:

  • wolności od indoktrynacji religijnej i przemocy symbolicznej w instytucjach, służbach, ceremoniale i mediach państwowych
  • prawa do wglądu w dane osobowe przetwarzane przez Kościół
  • nieskrępowanej religijnie wolności słowa, czyli zniesienia art. 196 kk o tzw. uczuciach religijnych
  • równouprawnienia wszystkich organizacji wyznaniowych i światopoglądowych
  • wolnej od religii edukacji opartej o wiedzę i uniwersalne zasady etyczne
  • humanitarnej medycyny opartej o wiedzę i uniwersalne zasady etyczne, do której dostępu nie ogranicza klauzula sumienia
  • wzmocnienia ochrony praw reprodukcyjnych i seksualnych
  • wdrożenia i przestrzegania Konwencji Stambulskiej
  • nieskrępowanej religijnie wolności zawierania związków partnerskich i małżeńskich przez osoby różnej i tej samej płci

Unormowanie relacji finansowych między Państwem a Kościołem rozumiemy jako:

  • likwidację finansowych przywilejów Kościoła, w tym opodatkowanie jego dochodów
  • zakaz finansowania go z budżetu Państwa, w tym w szczególności ewangelizacji i katechezy
  • jawność przepływów finansowych między Państwem a Kościołem i obowiązek ewidencjonowania wszystkich przychodów

Jak to zrobić - co w praktyce oznacza rozdział Kościoła od Państwa?

Legislacyjne zabezpieczenie rozdziału Kościoła od państwa wymaga nowelizacji wielu ustaw, m.in.:

  • o gwarancjach wolności sumienia i wyznania
    • o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego
    • Prawo oświatowe
    • o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (art. 39)
    • Kodeks karny (art. 196)
    • o radiofonii i telewizji
    • o ochronie danych osobowych
    • o kształtowaniu ustroju rolnego

Ponadto należałoby wprowadzić ustawowo m.in.:

  • zakaz finansowania kościołów, związków wyznaniowych oraz kościelnych instytucji i duchowieństwa z budżetu Państwa i samorządów, w tym opłacania wynagrodzeń katechetów i kapelanów
    • zasadę jawności finansów kościołów i związków wyznaniowych
    • zasady działania placówek publicznych prowadzonych przez podmioty religijne (przedszkola, szkoły, uczelnie wyższe, ośrodki adopcyjne, domy opieki, hospicja), a w szczególności ochrony niekatolików przed dyskryminacją w tych placówkach

Wymienione ustawy wymagają zmiany licznych przepisów wykonawczych i uzupełniających.

Co więcej, w dalszej perspektywie konieczne jest wypowiedzenie lub renegocjacja Konkordatu jako umowy jednoznacznie faworyzującej instytucję Kościoła katolickiego.

NR KONTA: NRB PARIBAS 50 1600 1462 1885 9412 6000 0001